Irisleabhar na Gaedhilge

Corpas Irisleabhar na Gaedhilge

Bhíodh Irisleabhar na Gaedhilge a bhunaigh Aondacht na Gaedhilge á foilsiú ón mbliain 1882 go dtí 1909. Conradh na Gaeilge a bhí freagrach as an bhfoilseachán i ndiaidh 1894. I measc na scríbhneoirí a bhíodh ag scríobh ann bhí Pádraig Mac Piarais, Dubhghlas de hÍde, An tAthair Peadar Ua Laoghaire, Úna Ní Fhaircheallaigh, An tAthair Eoghan Ó Gramhnaigh agus Eoin Mac Néill. I measc na n-ábhar a foilsíodh bhí filíocht, gearrscéalta, stair, béaloideas, amhráin, léirmheasanna leabhar, dinnseanchas, seanfhocail, ábhar d’fhoghlaimeoirí Gaeilge agus cur síos ar obair Chonradh na Gaeilge. Tréimhseachán tábhachtach do lucht athbheochan na Gaeilge sa tréimhse roimh bhunú Shaorstát Éireann a bhí ann.

Mar chuid den obair ar Corpas na Gaeilge 1882-1926 atá á ullmhú ag foireann Foclóir na Nua-Ghaeilge in Acadamh Ríoga na hÉireann faoi láthair, tá digitiú déanta ar na hailt Ghaeilge as Irisleabhar na Gaedhilge agus úsáidfear focail agus samplaí astu nuair a bheidh Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge á dhréachtadh.

Chun aitheantas cuí a thabhairt do na heagarthóirí - Dáithí Coimín, Seán Pléimeann, An tAthair Eoghan Ó Gramhnaigh, Eoin Mac Néill, Seosamh Laoide agus Tadhg Ó Donnchadha agus do na scríbhneoirí go léir, cuid acu a ghlac páirt in Éirí Amach na Cásca 1916, agus do gach duine eile a bhí bainteach leis an iris seo a choinneáil beo in aimsir na hathbheochana, beidh FNG ag cur na n-alt Gaeilge ar líne i bhfoirm chorpas inchuardaithe roimh Cháisc 2016. Beidh an t-úsáideoir in ann na hailt a léamh, a íoslódáil nó a chuardach. Chomh maith leis sin, beidh liosta iomlán de na hailt a foilsíodh san iris ar fáil trí www.fng.ie. Chomh maith leis an bhfiúntas a bhaineann le hábhar den chineál seo a chaomhnú go digiteach, beidh an t-ábhar luachmhar do thaighdeoirí de gach cineál – staraithe, teangeolaithe agus pobal na Gaeilge i gcoitinne.

Táimid buíoch den Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta as maoiniú a chur ar fáil don togra seo agus de Niall O’Leary as an obair theicniúil a dhéanamh.

Corpus of The Gaelic Journal

Irisleabhar na Gaedhilge was founded by Aondacht na Gaedhilge and was later taken over by Conradh na Gaeilge.  It was published on an almost monthly basis between 1882 and 1909.  Among the contributors to it were Dubhghlas de hÍde, Pádraig Mac Piarais, An tAthair Peadar Ua Laoghaire, Úna Ní Fhaircheallaigh, An tAthair Eoghan Ó Gramhnaigh and Eoin Mac Néill.  It included poetry, proverbs, songs, history, short stories, folklore, placenames, book reviews, material for learners of Irish, reports on the work of Conradh na Gaeilge and various wordlists.  It was an important periodical for the Irish language revival community in the time before the foundation of the Irish Free State. 

As part of the work on periodicals for inclusion in Corpas na Gaeilge 1882-1926, all of the Irish language articles from Irisleabhar na Gaedhilge (1-19) have been digitised.  Words and samples will be used from them when drafting entries for Foclóir na Nua-Ghaeilge.  

In order to give due recognition to the six editors -  Dáithí Coimín, Seán Pléimeann, An tAthair Eoghan Ó Gramhnaigh, Eoin Mac Néill, Seosamh Laoide and Tadhg Ó Donnchadha and all of authors, some of whom took part in the Easter Rising of 1916, and to all of the people who kept this journal alive in the revival era, Irisleabhar na Gaedhilge will be available on www.fng.ie as a searchable corpus before Easter 2016.  As well as the value of preserving this material in digital form, the corpus and the accompanying index will be of value to researchers – historians, linguists and the Irish language community in general.

We are grateful to the Department of Arts, Heritage and the Gaeltacht for funding for this project and to Niall O’Leary for his technical work.

Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta